Photo: placeholder pending image-fill pass
(అరటి corm weevil ఫోటో)
Banana corm weevil (Cosmopolites sordidus)
అరటి దుంప పురుగు (Cosmopolites sordidus)
అరటి దుంప పురుగు — Cosmopolites sordidus (Germar) (Coleoptera: Curculionidae) — ప్రపంచవ్యాప్తంగా అరటిలో ప్రధాన below-ground పురుగు; భారతదేశంలో అన్ని అరటి రాష్ట్రాలలో విస్తరించి ఉంది. తేమతో కూడిన నేలల్లో — లార్వా survival కు అనుకూలంగా ఉండే కేరళ, పశ్చిమ ఘాట్స్, అస్సాం, తేమ laterite belts లో — ఇది ముఖ్యంగా నష్టం కలిగిస్తుంది. Adult weevils రాత్రి తిరుగుతాయి, అరుదుగా కనిపిస్తాయి; కాబట్టి నష్టం అంచనా — corm లోపల larvae చేసిన characteristic tunnels ఆధారంగా చేస్తారు.
గుర్తింపు, లక్షణాలు
Adults — 10-15 mm పొడవు, shiny నలుపు; curculionid weevils లక్షణమైన పొడవైన rostrum. గుడ్లు — leaf-sheath base లో లేదా soil-line వద్ద corm పగుళ్లలో ఒక్కొక్కటిగా పెడతాయి. లార్వాలు — creamy-white, కాళ్లు లేనివి, C-shaped; corm, pseudostem base గుండా విస్తృతంగా tunnels చేస్తాయి. తెగులు సోకిన మొక్కలు — పసుపు రంగు, stunted growth, ఆకులు ముందుగానే ఎండిపోవడం, చిన్న గెలలు; తీవ్ర attack లో pseudostem lodging. Corm ను cross-section చేస్తే — ముదురు, frass తో నిండిన tunnels కనిపిస్తాయి.
హోస్ట్ పంటలు, జీవిత చక్రం
ఈ పురుగు అన్ని Musa cultivars ను attack చేస్తుంది — Grand Naine (Banana Grand Naine G9 Jain Tc), Nendran (Banana Nendran Kerala Plantain), Rasthali (Banana Rasthali Silk India), Monthan (Banana Monthan Cooking Plantain), Poovan, Red Banana అన్నీ. Tropical conditions లో జీవిత చక్రం 30-40 రోజులు; గుడ్లు 5-8 రోజుల్లో hatch అవుతాయి; larval period 15-20 రోజులు; corm లో 6-8 రోజులు pupation; adults — వారానికి ఒకటి రెండు గుడ్లు మాత్రమే (తక్కువ fecundity) కానీ ఒక సంవత్సరం కంటే ఎక్కువ జీవిస్తాయి (high longevity). Ratoon cropping, sucker-based propagation, infested నారు — population build-up కు అనుకూలం.
నష్టం, ఆర్థిక ప్రభావం
మధ్యస్థంగా infested plantations లో దిగుబడి నష్టం 20-40%; Nendran, Rasthali యొక్క heavily attacked ratoons లో 60% కంటే ఎక్కువ. Damaged plants — weakened root systems వల్ల Fusarium wilt, bunchy top virus కి predisposed.
నియంత్రణ
ICAR-NRCB, ICAR-IIHR — integrated package సిఫార్సు:
- Clean నారు: tissue-cultured మొక్కలు; లేదా suckers కు paring (weevil గుడ్లు తొలగిస్తుంది), pralinage (clay slurry + chlorpyrifos వంటి insecticide తో corm ను coat చేయడం).
- Sanitation: కోసిన pseudostems, corm residues ను వెంటనే తీసివేయడం; పొలం దగ్గర stem heaps వేయకపోవడం.
- Pseudostem traps: 30-45 cm పొడవు చీల్చిన pseudostem traps — హెక్టారుకు 100; adults ను attract చేసి hand-picking; longitudinally split traps — discs కంటే better.
- Pheromone traps: aggregation pheromone (sordidin) lures + cross-vane traps — హెక్టారుకు 4-10; monitoring, mass-trapping.
- Biological: entomopathogenic fungus Beauveria bassiana (1 × 10⁸ spores/g, మొక్కకు 50 g) corm base కు; soil application గా EPN nematodes (Heterorhabditis indica).
- Chemical: నాట్లు వేసేటప్పుడు targeted neem-cake; safety కారణాల వల్ల carbofuran ఇప్పుడు recommend చేయడం లేదు. Severe infestation లో — expert సలహా, label conditions ప్రకారం corm base వద్ద chlorpyrifos వంటి contact insecticide.
సంబంధిత పేజీలు
Banana Grand Naine G9 Jain Tc, Banana Nendran Kerala Plantain, Banana Monthan Cooking Plantain, Banana Rasthali Silk India, Banana Bunchy Top Virus కూడా చూడండి.
మూలాలు
- Banana corm weevil — management bulletin. ICAR-National Research Centre for Banana, Trichy.
- Banana pest profile and IPM recommendations. ICAR-Indian Institute of Horticultural Research, Bengaluru.