Photo: arian.suresh from Chennai, India · CC BY 2.0 · source ↗ (వేరుశెనగలో అఫ్లాటాక్సిన్ ఫోటో)

Aflatoxin contamination in groundnut (Aspergillus flavus)

వేరుశెనగలో అఫ్లాటాక్సిన్ కాలుష్యం (Aspergillus flavus)

అఫ్లాటాక్సిన్‌లు Aspergillus flavus, A. parasiticus ఫంగస్‌లు వేరుశెనగ కాయలు, పప్పులపై పెరిగినప్పుడు ఉత్పత్తి చేసే చాలా విషపూరితమైన, క్యాన్సర్ కారక secondary metabolites. అఫ్లాటాక్సిన్ B1 ను IARC గ్రూప్ 1 మానవ క్యాన్సర్ కారకంగా వర్గీకరించింది. భారతీయ వేరుశెనగ రైతులకు, ముఖ్యంగా రాయలసీమలో, food-safety, ఎగుమతి తిరస్కరణలో అత్యధిక ప్రమాదం ఇదే: FSSAI మానవ వినియోగానికి మొత్తం అఫ్లాటాక్సిన్‌లను 15 ug/kg గరిష్ఠం అనుమతిస్తుంది, EU, జపాన్ కొనుగోలుదారులు మరింత కఠినంగా (4-10 ug/kg) అమలు చేస్తారు.

గుర్తింపు

చాలా సార్లు అఫ్లాటాక్సిన్ కాలుష్యం కంటికి కనిపించదు. తీవ్రంగా Aspergillus సోకిన పప్పులపై - ముఖ్యంగా seed coat కింద, దెబ్బతిన్న భాగాల్లో - ఆలివ్-ఆకుపచ్చ లేదా పసుపు-ఆకుపచ్చ పొడి బూజు కనిపిస్తుంది. ముడతలు పడిన, ఎండిన, రంగు మారిన, చెడిన వాసన ఉన్న పప్పులు ఎక్కువ ప్రమాదం - వాటిని తీసేయాలి. పరిమాణ గుర్తింపు lab tests (ELISA, HPLC, strips) తో మాత్రమే; రంగు, వాసన మాత్రమే నమ్మదగ్గ సూచికలు కావు.

హోస్ట్ పంటలు, జీవిత చక్రం

A. flavus సాప్రోఫైట్, opportunistic ప్లాంట్ pathogen - ఉష్ణమండల నేలల్లో అన్ని చోట్లా ఉంటుంది. వేరుశెనగకు మూడు దశల్లో సోకుతుంది: (1) పంట చివర్లో పొలంలోనే - ముఖ్యంగా కరువు ఒత్తిడిలో కాయ ఉపరితలం పగిలినప్పుడు; (2) కోత సమయంలో పొలంలో వర్షం పడితే; (3) నిల్వ సమయంలో విత్తన తేమ 8-9 శాతం దాటితే. అనుకూల పరిస్థితులు: 28-32 deg C, ఎక్కువ తేమ, దెబ్బతిన్న లేదా ఒత్తిడిలో ఉన్న కాయలు. ఫంగస్ ప్రవేశించాక strain ను బట్టి B1, B2, G1, G2 అఫ్లాటాక్సిన్‌లు ఉత్పత్తి చేస్తుంది.

నష్టం

కాలుష్యమైన వేరుశెనగను ఎగుమతి మార్కెట్లు, నూనె processors తిరస్కరిస్తాయి. రైతుకు మండీలో తక్కువ గ్రేడ్ ధర, FCI procurement తిరస్కరణగా కనిపిస్తుంది. ఆరోగ్య ప్రభావం తీవ్రం - దీర్ఘకాలిక ఎక్స్‌పోజర్ లివర్ క్యాన్సర్, రోగనిరోధక శక్తి తగ్గడం, పిల్లల్లో స్టంటింగ్‌కి కారణం. ICRISAT, ICAR-DGR, ANGRAU అనంతపురంలో పర్యవేక్షణ - కరువు సంవత్సరాల్లో రైతు దగ్గర నిల్వ చేసిన నమూనాల్లో 30-60 శాతం FSSAI పరిమితిని మించుతున్నాయని తేలింది.

నియంత్రణ

• పంట సమయంలో: పంట చివర్లో కరువు ఒత్తిడి రాకుండా చూడండి; pegging-to-podding దశలో సాధ్యమైతే నీరు పెట్టండి; తట్టుకునే రకాలు వాడండి (ICGV 91278, ICGV 91283, ICGV 88145, J 11 - ICRISAT ప్రకారం పాక్షిక pre-harvest resistance); చెదలను, ఇతర పురుగులను అదుపు చేసి కాయలకు గాయాలు తగ్గించండి.
• కోత: 75-85 శాతం కాయలు పక్వమైనప్పుడు కోయండి; లాగిన మొక్కలను పెద్ద పెద్ద కుప్పలుగా వేయకండి; అకాల వర్షాల్లో కాయలను పొలంలో వదలకండి.
• ఎండబెట్టడం: కోసిన 3-5 రోజుల్లో కాయలను 9 శాతం కంటే తక్కువ తేమకు (పప్పులు 7 శాతం కంటే తక్కువ) ఎండబెట్టండి. ఎత్తైన ఎండుబెట్టే yard లేదా టార్పాలిన్ వాడండి; నేరుగా నేలపై వేయకండి.
• నిల్వ: శుభ్రమైన, gaali ఆడే గిడ్డంగుల్లో నిల్వ; దొరికితే moisture-proof bags (PICS, Super Grain Bags); నిల్వ తేమ 65% RH కంటే తక్కువ; ఎలుకలు, పురుగుల నుండి కాపాడండి.
• జీవ నియంత్రణ: ICRISAT అభివృద్ధి చేసిన AflasafeIN02 (atoxigenic A. flavus strains) ను పూవు పూసే 2-3 వారాల ముందు పొలంలో చల్లితే వేరుశెనగ, మొక్కజొన్నలో అఫ్లాటాక్సిన్ 80-90 శాతం తగ్గుతుంది; భారతదేశంలో commercial availability ఇంకా పరిమితం.
• పరీక్ష: మండీ స్థాయిలో aflatoxin strip tests అందుబాటులోకి వస్తున్నాయి; ఎగుమతి-అనుసంధానిత value chains (పాండిచ్చేరి, ఆంధ్ర HPS) రైతులు రెగ్యులర్‌గా పరీక్షిస్తారు.

సంబంధిత పేజీలు

చూడండి: Stem rot of groundnut, Root-knot nematode in groundnut, Groundnut crop, Kadiri 6 groundnut.

మూలాలు

1. Aflatoxin management in groundnut. ICAR-Directorate of Groundnut Research, Junagadh.
2. Aspergillus flavus and aflatoxin in groundnut. ICRISAT, Patancheru.
3. Aspergillus flavus factsheet. CABI Plantwise.