Photo: placeholder pending image-fill pass
(Pusa Vivek QPM-9 Improved మొక్కజొన్న హైబ్రిడ్)
Pusa Vivek QPM-9 Improved (Pusa QPM-5) maize hybrid
Pusa Vivek QPM-9 Improved — Pusa QPM-5 హైబ్రిడ్
Pusa Vivek QPM-9 Improved అనేది ICAR-IARI న్యూఢిల్లీ, ICAR-VPKAS అల్మోరా సంయుక్తంగా తయారు చేసిన single-cross quality protein maize హైబ్రిడ్. quality-protein endosperm (ఎక్కువ lysine, tryptophan) తో provitamin-A enrichment ను కలిపిన ప్రపంచంలోనే మొదటి biofortified మొక్కజొన్న హైబ్రిడ్ ఇదే. Central Sub-Committee on Crop Standards 2017లో విడుదల చేసింది. IIMR product catalogue లో దీన్ని Pusa QPM-5 lineage గా కూడా నంబర్ చేశారు.
ఎందుకు ముఖ్యం
QPM హైబ్రిడ్లు సాధారణ మొక్కజొన్న lysine-tryptophan లోటును పూరిస్తాయి (Hqpm 1 Iari Quality Protein Maize). కానీ మధ్య భారతంలో మొక్కజొన్న తినే గిరిజన జనాభాలో విటమిన్-A లోటు ఇంకా తీవ్రంగానే ఉంది. Pusa Vivek QPM-9 Improved opaque-2 allele తో పాటు marker-assisted selection ద్వారా crtRB1 allele (carotenoid β-ring hydroxylase-1) ను కూడా తీసుకువచ్చి, గింజలో provitamin-A ను <2 µg/g నుండి 8.15 µg/g కి పెంచింది; QPM amino acid నాణ్యత కూడా అలాగే ఉంచింది. ICAR National Mission on Nutritional Security కింద ముందువరుసలో ఉన్న biofortified పంట.
ముఖ్య లక్షణాలు
- విడుదల: 2017, Central Sub-Committee on Crop Standards (S.O.665(E))
- బ్రీడర్లు: ICAR-IARI న్యూఢిల్లీ, ICAR-VPKAS అల్మోరా
- రకం: single-cross హైబ్రిడ్, opaque-2 + crtRB1 stack
- సిఫారసు ప్రాంతం: ఉత్తరాఖండ్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, J&K కొండ ప్రాంతాలు; వాయవ్య మైదానాలకు కూడా
- కాలవ్యవధి: 90-95 రోజులు (mid-elevation kharif)
- దిగుబడి: 6.0-6.5 t/ha; రైతు పొలంలో 4.5-5.5 t/ha
- Provitamin-A: 8.15 µg/g (సాధారణ మొక్కజొన్నలో ~0.5-2.0 µg/g)
- ప్రోటీన్లో lysine: ~4.0%; tryptophan: ~0.9%
సాగు
mid-hill (1000-1800 m) వాతావరణానికి అనువైనది; సింధు-గంగా మైదానాల్లోనూ బాగా పనిచేస్తుంది. విత్తన మోతాదు 18-20 kg/ha, 60 × 20 cm దూరం. ఎరువులు: కొండ సాగుకు 120:60:40 NPK kg/ha, మైదానాల్లో 150:75:60 (N split తో). కొండ నేలల్లో జింక్ ఎరువు (25 kg ZnSO4/ha) వేస్తే provitamin-A పూర్తి expression వస్తుంది, micronutrient interaction లు తగ్గుతాయి. physiological maturity (black layer) వద్ద కోత, వేగంగా 14% తేమకు ఎండబెట్టడం వల్ల carotenoid లు భద్రంగా ఉంటాయి.
పురుగు, తెగుళ్ళు
turcicum leaf blight (Exserohilum turcicum), banded leaf and sheath blight, downy mildew కు సహజమైన నిరోధకత. fall armyworm (Maize Faw Spodoptera Frugiperda National) కు, terminal moisture stress లో charcoal rot కు susceptible. స్టోరేజ్ పురుగు (Sitophilus zeamais) ambient storage లో 4-6 నెలల్లో గణనీయమైన carotenoid నష్టం చేస్తుంది, కాబట్టి ఒక సీజన్ లోపే తినడం మంచిది.
వాడకం
ఉత్తరాఖండ్, HP, జార్ఖండ్ గిరిజన బ్లాకుల్లో nutrition-sensitive agriculture programmes కింద ప్రోత్సహిస్తున్నారు; కొన్ని జిల్లాల్లో ICDS supplementary feeding kitchen లు ఈ గింజలు కొంటారు. కోత తర్వాత carotenoid త్వరగా క్షీణిస్తుంది కాబట్టి దీన్ని commodity-trade మొక్కజొన్నగా కాకుండా ఇంటి స్థాయి ఆహారం, పోషణ పంటగా చూస్తారు.
సంబంధిత పేజీలు
చూడండి: Vivek QPM-9, HQPM-1, HQPM-5, HQPM-7, Maize Crop Overview, FAW National, Maize Poultry Feed Link.
మూలాలు
- IARI innovative technologies 2017 — Pusa Vivek QPM 9 Improved. ICAR-Indian Agricultural Research Institute. https://www.iari.res.in/files/Latest-News/2017/IARI_Innovative_Technologies_2017-19102017.pdf
- Notified maize hybrids catalogue. ICAR-IIMR, Ludhiana. https://iimr.icar.gov.in/?page_id=2247