Photo: placeholder pending image-fill pass
(షాహి లిచీ గుత్తి — ముజఫర్పూర్)
Shahi litchi (Muzaffarpur GI)
షాహి లిచీ (ముజఫర్పూర్ GI)
Shahi (Shahee / Royal) — భారతదేశంలో litchi (Litchi chinensis) యొక్క ముఖ్య commercial రకం. ఉత్తర బీహార్లోని ముజఫర్పూర్-తూర్పు చంపారన్-వైశాలి-సమస్తీపూర్ belt లో కేంద్రీకృతం. Shahi Litchi of Muzaffarpur — Geographical Indication tag (GI No. 437, 2018లో registered) కలిగివుంది; ఉత్తర బీహార్లోని ఒక నిర్దిష్ట ఉత్పత్తి ప్రాంతానికి cover చేస్తుంది. ఈ belt — జాతీయ litchi ఉత్పత్తిలో దాదాపు 40%, ముషాహరి, ముజఫర్పూర్లోని ICAR-National Research Centre on Litchi (NRC-Litchi) — దేశం యొక్క mandate institute కు మద్దతు ఇస్తుంది.
ముఖ్య లక్షణాలు
- శాస్త్రీయ నామం: Litchi chinensis (Sapindaceae).
- చెట్టు: medium నుండి పెద్దది, gumbaz ఆకారం, evergreen; seedling పై 6-7 ఏళ్లకు, air-layered పై 4-5 ఏళ్లకు commercial bearing.
- పండు: small నుండి medium (18-22 g), conical-heart shape; పక్వానికి వచ్చేటప్పుడు bright crimson-red తొక్క, ప్రత్యేక సువాసన; translucent తెల్ల aril — 18-20 deg Brix, 0.4% ఆమ్లత్వం.
- పక్వం: early-season — భారతదేశంలో అతి ముందుగా వచ్చే commercial litchi; ఉత్తర బీహార్లో harvest window — మే 15 నుండి జూన్ 5 వరకు, చైనా, బొంబై cultivars కంటే ముందు.
- దిగుబడి: mature చెట్టుకు (12+ ఏళ్ళు) 80-100 kg; 10 m x 10 m spacing వద్ద 6-8 t/ha.
సాగు
Shahi propagation దాదాపు పూర్తిగా air layering (gootee) ద్వారా — జూన్-జూలై లో మునుపటి season యొక్క mature wood పై చేస్తారు; layers 60-75 రోజుల తర్వాత detach చేసి post-monsoon flush లో field-plant చేస్తారు. ఉత్తర బీహార్లోని calcareous alluvial soils పై conventional spacing 10 m x 10 m; NRC-Litchi — biennial canopy renewal తో 8 m x 4 m high-density plantings trial చేస్తోంది. ఈ పంట — fruit set, development సమయంలో soil moisture stress కు చాలా sensitive; మార్చి-మే dry window గుండా basin లేదా drip irrigation తప్పనిసరి; soil moisture conserve చేయడానికి, ఉష్ణోగ్రత moderate చేయడానికి paddy straw లేదా sugarcane trash mulching. NRC-Litchi — mature చెట్టుకు 1.0 kg N + 500 g P + 500 g K (pre-flowering, fruit-set, post-harvest — మూడు splits) సిఫార్సు చేస్తుంది.
పురుగు, తెగుళ్ళు
ముఖ్య pre-harvest constraints — litchi fruit-borer (Conopomorpha sinensis), litchi mite (Aceria litchii) — ఇది ఆకులపై characteristic velvety brown erinose galls కలిగిస్తుంది; bark-eating caterpillar కూడా. Litchi fruit cracking — harvest కు ఒక వారం ముందు తొక్క splitting — ఇది dominant abiotic loss; మునుపు dry తోటపై హఠాత్తు వర్షం దీన్ని trigger చేస్తుంది; mulching, drip irrigation, colour break వద్ద 1% borax foliar spray — cracking తగ్గిస్తాయి. Anthracnose (Colletotrichum gloeosporioides), red rust (Cephaleuros virescens) — minor తెగుళ్ళు. Harvest వద్ద dropped fruit పై fruit fly (Fruit Fly Orchard Pest) damage గణనీయం.
వాడకం
Shahi దాదాపు పూర్తిగా fresh fruit గా; early maturity (మే మధ్యలో) — చైనా, బొంబై కంటే 3-4 వారాల price premium ఇస్తుంది. APEDA-registered exporters (పాట్నా, ముజఫర్పూర్) ద్వారా Gulf దేశాలకు air-freighted exports. Canned pulp, juice, frozen aril లోకి litchi processing — చిన్నది కానీ పెరుగుతున్న భాగం; ముషాహరి, హాజీపూర్, వైశాలి యూనిట్లు serve చేస్తాయి. GI tag, state-level Litchi Mission — ముజఫర్పూర్, వైశాలి, సమస్తీపూర్ జిల్లాల్లో pre-cooling, controlled-temperature transport, pack-house grading access కోసం producer companies ను organise చేశాయి.
సంబంధిత పేజీలు
Guava Allahabad Safeda, Fruit Fly Orchard Pest, Mealybug Orchard Pest కూడా చూడండి.
మూలాలు
- Shahi Litchi Muzaffarpur — Geographical Indications Registry. Government of India.
- Litchi Cultivation. ICAR-National Research Centre on Litchi, Muzaffarpur.
- Litchi package of practices. ICAR-Indian Institute of Horticultural Research.