సమాచారానికి వెళ్లండి

Declining mosambi orchard, Marathwada Photo: placeholder pending image-fill pass (మరాఠ్వాడలో declining మోసంబి తోట)

Citrus dieback and decline complex

Citrus dieback / decline complex (నారింజ తోటల తరుగుదల కాంప్లెక్స్)

Citrus dieback / decline complex — ICAR-CCRI Nagpur, ICAR-IIHR వాడే term. భారతదేశంలో mature citrus orchards యొక్క slow, progressive productivity loss, చివరికి మరణం దీని ద్వారా చెబుతారు. ఇది ఒక్క disease కాదు — multi-factor syndrome: biotic pathogens (viruses, bacteria, fungi, nematodes), abiotic stresses (waterlogging, drought, salinity, micronutrient imbalance), management failures (close spacing, basin flooding, contaminated నారు) ఒకదానితో ఒకటి interact అవుతాయి. భారత citrus పరిశ్రమ యొక్క అతి పెద్ద ఆర్థిక సమస్య ఇదే: విదర్భ, మరాఠ్వాడ, కూర్గ్, YSR కడప orchard productive life — 1960లలో 30-40 ఏళ్ళ నుండి ఇప్పుడు 12-18 ఏళ్ళకు తగ్గిపోయింది.

గుర్తింపు, లక్షణాలు

ముఖ్య pattern — gradual, sudden కాదు. Canopy పైన నుండి thin అవుతుంది; twig dieback branch tips వద్ద మొదలై వెనుకకు progress అవుతుంది. ఆకులు ముందుగానే పసుపు రంగుకు మారి రాలతాయి; కొత్త flush చిన్నగా, చిన్న ఆకులతో ఉంటుంది. Flowering off-season గా, erratic గా అవుతుంది; fruit set తగ్గుతుంది. పండ్లు చిన్నగా, తక్కువగా, ఎక్కువ గింజలతో, తక్కువ colour, juice content తో. Root excavation చేస్తే — poorly developed feeder root system, collar, structural roots పై gummosis lesions, major roots లో brown vascular discolouration కనిపిస్తాయి. లక్షణాలు obvious గా మారే నాటికి చెట్టు recovery కు మించిపోతుంది; మొదటి లక్షణం నుండి commercial unviability వరకు 2-5 ఏళ్ళు.

హోస్ట్ పంటలు, జీవిత చక్రం

అన్ని commercial citrus species susceptible — mandarin (Nagpur santra (Citrus Nagpur Mandarin Vidarbha), Kinnow (Citrus Kinnow Mandarin Punjab), Coorg (Citrus Coorg Mandarin Karnataka)), sweet orange (మోసంబి (Citrus Mosambi Sweet Lime), సాత్‌గుడి), acid lime. ముఖ్య biotic drivers:

  • Citrus tristeza virus (Citrus Tristeza Virus India): susceptible rough-lemon, sour-orange rootstocks పై budded చెట్లను collapse చేస్తుంది; కూర్గ్, ఖాసి, పంజాబ్‌లో historic అతి పెద్ద decline event.
  • Citrus greening / HLB (Citrus Greening Hlb Candidatus): విదర్భ, మరాఠ్వాడ, YSR కడపలో ప్రస్తుత dominant decline driver.
  • Phytophthora gummosis (Citrus Gummosis), root rot: heavy black soils పై basin flooding, waterlogging ద్వారా aggravated.
  • Citrus canker (Citrus Canker Xanthomonas): acid lime, Kinnow పై.
  • Citrus nematode (Tylenchulus semipenetrans), root-knot nematode: feeder roots damage చేసి fungal infection కు predispose చేస్తాయి.

Abiotic drivers — పంజాబ్, రాజస్థాన్‌లో sodicity, salinity; calcareous, alkaline soils పై micronutrient deficiency (Zn, Fe, Mn, B); canopy management లేకుండా high-density plantings (Citrus Spacing Canopy Collapse).

నష్టం, ఆర్థిక ప్రభావం

ICAR-CCRI అంచనా — విదర్భ, మరాఠ్వాడలో ఏ సమయంలోనైనా 20-30% orchard area decline stage లో ఉంటుంది; decline-shortened productive life — భారత citriculture లో రైతు loss యొక్క అతి పెద్ద source — acute pest లేదా weather events కంటే పెద్దది. Replant failure — secondary impact: decline కోసం తీసివేసిన orchards rootstock, నారు upgrade చేయకుండా అదే సైట్‌లో citrus replant చేస్తే recurrence ఖచ్చితం.

నియంత్రణ

ఒక్క curative intervention లేదు; ICAR-CCRI యొక్క Citrus Estate model — community-supported package గా అవసరమైన practices ను bundle చేస్తుంది:

  • Indexed నారు: PCR-test చేసిన HLB, CTV-negative mother trees ఉన్న accredited insect-proof screenhouse nurseries నుండి budded plants మాత్రమే తీసుకోవాలి. ఇదే most cost-effective intervention.
  • తట్టుకునే rootstocks: CTV-endemic సైట్లపై rough lemon (Rough Lemon Jamberi Rootstock) ను Rangpur lime (Rangpur Lime Rootstock), X-639, లేదా local soils కు సరిపోయే Sour orange selections తో replace చేయాలి.
  • Vector నియంత్రణ: కొత్త flush పై Asian citrus psylla (Citrus Psylla Diaphorina Citri), citrus blackfly monitor, manage చేయాలి.
  • నేల, నీరు: basin flood irrigation ను drip తో replace చేయాలి; చెట్టుకు సంవత్సరానికి 25-50 kg FYM, 1-2 kg వేప పిండి; flushing వద్ద foliar Zn-Fe-Mn-B sprays తో micronutrient deficiencies correct చేయాలి.
  • తోట పారిశుద్ధ్యం: dead, severely declining trees ను తీసి కాల్చాలి; PCR-confirmed HLB-symptomatic చెట్లను rogue చేయాలి.

సంబంధిత పేజీలు

Citrus Tristeza Virus India, Citrus Greening Hlb Candidatus, Citrus Gummosis, Rangpur Lime Rootstock కూడా చూడండి.

మూలాలు

  1. Citrus decline in India. ICAR-Central Citrus Research Institute, Nagpur.
  2. Citrus dieback and decline. National Horticulture Board.
  3. Citrus decline complex. ICAR-Indian Institute of Horticultural Research.