Photo: Cemil Gokmen · Pexels License · source ↗
(దుమ్ము mulch, in-situ తేమ సంరక్షణ)
Dust mulch and in-situ moisture conservation
దుమ్ము mulch, in-situ తేమ సంరక్షణ
దుమ్ము mulching అనేది ఒక సాంప్రదాయక మెట్ట సాగు పద్ధతి - ప్రతి వర్షపాత event తర్వాత పై 3-5 cm మట్టిని ఫైన్, loose layer గా break చేస్తారు; ఇది తడిగా ఉన్న sub-surface పైన thermal, capillary barrier గా పనిచేస్తుంది. రాయలసీమ, తెలంగాణ, ఉత్తర కర్ణాటక, మరాఠ్వాడ సెమి-అరిడ్ tracts అన్నింటిలో రైతులు ఎక్కువ కాలంగా వాడుతున్న in-situ moisture-conservation పద్ధతుల్లో అతి పాతది. ICAR-CRIDA, ICAR-IISWC దీని agronomic basis ను validate చేసి వేరుశెనగ, జొన్న, కంది, ఇతర వర్షాధార పంటలకు standard dryland package లో చేర్చారు.
Principle
వర్షపాతం తర్వాత మట్టి తేమ wetted profile లో ఉంటుంది, ఎక్కువగా upward capillary movement ద్వారా surface కు వచ్చి evaporate అవుతుంది. Capillary rise కు wet sub-surface ను dry surface తో కలిపే fine pores network అవసరం; ఈ network మట్టి ఎండిపోవడం మొదలవగానే గంటల్లో re-form అయ్యి moisture loss ను accelerate చేస్తుంది. పై 3-5 cm ను loose granular layer గా break చేస్తే air-soil interface వద్ద capillary network disrupt అవుతుంది. ఈ loose layer thermal insulator గా కూడా పని చేస్తుంది - 5 cm లోతున మట్టి ఉష్ణోగ్రత 3-5 deg C తగ్గుతుంది, evaporative demand తగ్గుతుంది. మొత్తం effect - root zone నుండి seasonal 20-40 mm evaporation saving.
Procedure
అనంతపురంలో వేరుశెనగ, ఇతర వర్షాధార పంటలకు standard package:
- Pre-sowing: ఏప్రిల్-మే లో 25-30 cm లోతు వేసవి దుక్కి - sub-soil hard pans break చేయడానికి, pre-monsoon showers నిల్వ చేయడానికి.
- Sowing layout: Furrows లో run-off harvest చేయడానికి contour మీద లేదా raised beds మీద విత్తనం వేయాలి.
- Inter-row cultivation: 20-25 DAS, 35-45 DAS వద్ద tined cultivator లేదా బుళ్ళ blade harrow ను row ల అడ్డంగా run చేసి soil crust ను 3-5 cm లోతు వరకు break చేసి surface weeds ను bury చేయాలి. ప్రతి operation తాజా dust mulch ఏర్పాటు చేస్తుంది.
- Post-rain operations: ప్రతి >15 mm వర్షపాత event తర్వాత 24-48 గంటల్లో, పంట ఇంకా చిన్నగా ఉంటే shallow cultivation మళ్ళీ చేయండి. వేరుశెనగలో canopy closure (typically 50-60 DAS) తర్వాత shading dust mulch place లో dominant evaporation suppressor గా మారుతుంది.
- Organic mulch తో combine: Crop residue ఉన్నచోట 3-5 t/ha వరిగడ్డి, వేరుశెనగ పొట్టు, జొన్న stover ను surface application చేస్తే dust mulch కంటే ఎక్కువ durable barrier ఏర్పాటు అవుతుంది.
ఎక్కడ, ఎప్పుడు వర్తిస్తుంది
Coarse-textured red soils, light sandy loams - capillary rise వేగంగా, crust formation severe గా ఉండే చోట dust mulching అత్యంత effective. Mechanical inter-row cultivation కు wide row-spacing ఉన్న వర్షాధార పంటలకు అనుకూలం (వేరుశెనగ 30 cm rows; కంది 60 cm; జొన్న 45 cm). Canopy closure ముందు crop early-vegetative phase (15-50 DAS) కు అనుకూలం. Intermittent rainfall - పొడవు dry spells తో అప్పుడప్పుడు heavy events - ఉన్న సంవత్సరాల్లో అత్యంత ఉపయోగకరం (అనంతపురం typical ఖరీఫ్ pattern).
పరిమితులు
Heavy rainfall వల్ల dust mulch destroy అవుతుంది - ప్రతి event తర్వాత reform చేయాలి - animal-drawn లేదా tractor-drawn equipment లేకుండా labour-intensive. Canopy closure తర్వాత row-running కష్టం - పద్ధతి పని చేయదు. Vertisols, ఇతర heavy soils లో dust mulch formation కష్టం - soil aggregates fine layer గా break అవడానికి చాలా పెద్దవి. No-till, conservation-agriculture systems residue retention ను prioritise చేస్తాయి కాబట్టి దీనితో incompatible. Labour, బుళ్ళ power scarce ఉన్నచోట custom-hiring tractor-mounted blade harrows ను practical adaptation.
సంబంధిత పేజీలు
చూడండి: Mulching Organic Residue, Mulching Vegetables, Contingency Cropping Anantapur, Drip in Groundnut Rainfed, Soil Organic Carbon Management, ICRISAT Watershed Anantapur.
మూలాలు
- In-situ moisture conservation in dryland agriculture. ICAR-Central Research Institute for Dryland Agriculture.
- Soil and water conservation in drylands. ICAR-Indian Institute of Soil and Water Conservation.
- Dust mulch and soil mulching. PJTSAU dryland package.