Photo: Sajal's Gallery · Pexels License · source ↗
(కంది పంట ఫోటో)
Redgram (pigeonpea) crop overview
కంది (pigeonpea, Cajanus cajan) పంట overview
కంది (Cajanus cajan) - తెలుగులో కంది / కందులు, హిందీలో అర్హర్ / తుర్, గుజరాతీలో తువర్ - భారతదేశం అత్యంత ముఖ్యమైన మెట్ట పల్స్ పంట; దేశ రోజువారీ ఆహారంలో ప్రధాన దాల్-grade legume. ప్రపంచ ఉత్పత్తిలో భారతదేశం 65% పైగా. దక్కన్ పీఠభూమి - మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్, ఉత్తర తమిళనాడు - దేశ ఉత్పత్తిలో ఎక్కువ భాగం ఇస్తాయి. అత్యధిక విస్తీర్ణం - అనంతపురం, కర్నూల్, మహబూబ్నగర్, గుల్బర్గా, విదర్భ.
ముఖ్య లక్షణాలు
- కుటుంబం: Fabaceae (legume); Cajanus cajan (L.) Millsp.
- మొక్క రకం: తక్కువ కాలం perennial; annual గా సాగు; లోతైన tap-root, చెక్క main stem, indeterminate పూత
- పంట కాలం: short (120-150 d), medium (160-180 d), long (180-220 d) groups
- వర్షపాతం: 600-1000 mm; తేలికపాటి నుండి మీడియం నేలల్లో మెట్ట పంట
- నేలలు: well-drained ఇసుక లోం నుండి మీడియం నలుపు; నీరు నిలవడాన్ని తట్టుకోదు
- దిగుబడి: మెట్టలో 800-1500 kg/ha; ప్రొటెక్టివ్ ఇరిగేషన్లో 2000-2500 kg/ha
సాగు
నైరుతి రుతుపవనంతో జూన్-జూలై - ఏకపంటగా లేదా దక్కన్లో సాధారణంగా అంతర పంటగా కంది వేస్తారు. ప్రామాణిక అంతర పంట patterns:
- సజ్జ-కంది 2:1 (అనంతపురం, కర్నూల్)
- వేరుశెనగ-కంది 7:1 (అనంతపురం)
- జొన్న-కంది 2:1 (కర్ణాటక, మరాత్వాడా)
- పత్తి-కంది 6:1 (విదర్భ, తెలంగాణ)
- ఆముదం-కంది 6:1 నుండి 7:1 (తెలంగాణ, ఉత్తర కర్ణాటక)
పంట కాలం బట్టి spacing - short-duration ఏకపంటకు 60 x 20 cm; మీడియం, long రకాలకు, అంతర పంటకు 90-150 x 20-30 cm. ఎరువు సిఫార్సు - 20 kg N + 50 kg P2O5 + 20 kg K2O / ha, basal గా; rhizobium, PSB seed treatment ప్రామాణిక. ICAR-IIPR, ANGRAU విడుదల చేసిన ప్రాచుర్యం పొందిన రకాలు — Maruti (ICP-8863), Asha (ICPL 87119), LRG 41, PRG 176, BDN 711, BSMR 853, మొదలవుతున్న short-duration ICPL 88039.
పురుగు, తెగుళ్ళు
దక్కన్లో కంది దిగుబడిని పరిమితం చేసే రెండు తెగుళ్ళు:
- Fusarium విల్ట్ తెగులు (Fusarium udum) - నేల ద్వారా; తట్టుకునే రకాలు Maruti, Asha, PRG 176 + 4-year crop rotation తో అదుపు
- Sterility mosaic తెగులు (SMD) - పురుగు (eriophyid mite Aceria cajani) ద్వారా transmit అయ్యే వైరస్; mite vector ఉన్న చోట్ల అత్యంత నష్టం
ప్రధాన పురుగులు - కాయతొలిచే పురుగు complex (Helicoverpa armigera, Maruca vitrata, కాయ ఈగ Melanagromyza obtusa) - pod borer in pulses లో వివరంగా.
వాడకం
దాదాపు అన్ని కంది dehull చేసి తుర్ దాల్ (టూర్ దాల్) తయారు చేస్తారు - భారతదేశం ప్రధాన ప్రోటీన్ పల్స్. By-products - పొట్టు, broken split - మేక, గొర్రెలకు అత్యుత్తమ concentrate. నత్రజని-fix చేసే లక్షణం వల్ల మెట్ట rotations లో విలువ - తర్వాతి రబీ పల్స్ లేదా ధాన్యాలకు 40-60 kg/ha residual N. ICRISAT, ICAR-IIPR విడుదల చేసిన hybrid కందులు (ICPH 2671, ICPH 2740) - wilt resistance + 25-30% అధిక దిగుబడి - కానీ seed cost ఎక్కువ కావడంతో commercial adoption పరిమితం.
పరిమితులు
పంట కాలం ఎక్కువ కావడం వల్ల terminal కరువు, పూత తర్వాత కాయతొలిచే పురుగు attack పొడి సంవత్సరాల్లో ఎక్కువ. Treatment చేయని పంటలో pod borer ఒక్కటే 20-50% దిగుబడి నష్టం. మండి ధరలు చాలా volatile; దిగుబడి కంటే import+MSP balance రైతు returns ను శాసిస్తుంది. SMD, విల్ట్ కలిసి తట్టుకోలేని రకాలను తుడిచిపెట్టగలవు.
సంబంధిత పేజీలు
చూడండి: Asha (ICPL 87119), LRG 41, Maruti, PRG 176, Redgram wilt, Pod borer in pulses, Anantapur district profile.
మూలాలు
- Pigeonpea crop production technology. ICAR-Indian Institute of Pulses Research, Kanpur.
- Cajanus cajan package of practices. ANGRAU.
- Biology of Cajanus cajan. ICAR Biosafety Portal.