Photo: Adbh266 · CC BY-SA 3.0 · source ↗
(కుంకుడుకాయ చెట్టు ఫోటో)
Soapnut (kunkudukaya, Sapindus)
కుంకుడుకాయ (Sapindus)
కుంకుడుకాయ (Sapindus mukorossi Gaertn., S. trifoliatus; తెలుగులో కుంకుడుకాయ, హిందీలో రీఠా) Sapindaceae కుటుంబానికి చెందిన చెట్టు జాతి. ఈ చెట్టు పండు తొక్కలో 10-15% సాపోనిన్లు ఉంటాయి. వీటిని జుట్టు, చర్మం, బట్టలు శుభ్రం చేయడానికి సహజ సర్ఫాక్టెంట్గా వాడతారు.
ముఖ్య లక్షణాలు
- శాస్త్రీయ నామం: Sapindus mukorossi (ఉత్తరం) / S. trifoliatus (దక్షిణ భారతం)
- క్రియాశీల పదార్థం: పండు తొక్కలో 10-15% సాపోనిన్లు
- విస్తరణ: ఉత్తర భారతం, Nepal, Bhutan, Western Ghats, Deccan పీఠభూమి
- ఉపయోగాలు: సహజ డిటర్జెంట్, తుస్సర్ పట్టు స్కౌరింగ్, ఆయుర్వేద తయారీలు
సాగు, వాడకం
ఈ చెట్టు ఉత్తర భారతం, Nepal, Bhutan, Western Ghats, Deccan పీఠభూమి ప్రాంతాల్లో విస్తరించి ఉంది. ఆయుర్వేద తయారీలలో, తుస్సర్ పట్టు స్కౌరింగ్ ఏజెంట్గా వైద్యపరంగా వాడతారు. తేలికపాటి నుంచి బంకమట్టి నేలల్లో, సబ్ట్రాపికల్ వాతావరణాల్లో సాగు చేస్తారు. ఒకసారి బాగా పెరిగితే మెచ్యూర్ చెట్లు ఏడాదికి ~30-50 kg కాయలు ఇస్తాయి, 70+ సంవత్సరాలు బతుకుతాయి.
మూలాలు
- Sapindus mukorossi - review article Pharma Journal. https://www.thepharmajournal.com/archives/2019/vol8issue12/PartB/8-11-1-318.pdf