Photo: China News Service · CC BY 3.0 · source ↗
(హైబ్రిడ్ వరి విత్తనోత్పత్తి ఫోటో)
Hybrid paddy seed production (A-line / R-line system)
హైబ్రిడ్ వరి విత్తనోత్పత్తి (A-line / R-line పద్ధతి)
భారతదేశంలో హైబ్రిడ్ వరి దాదాపు పూర్తిగా మూడు-లైన్ cytoplasmic-male-sterile (CMS) పద్ధతిలోనే తయారవుతుంది. ఈ పద్ధతిలో మూడు లైన్లు అవసరం — ఆడ తల్లిగా పనిచేసే male-sterile A-line, A-line ను పెంచే isogenic B-line (maintainer), మరియు F1 హైబ్రిడ్ విత్తనంలో సంతానోత్పత్తి తిరిగి తెచ్చే R-line (restorer).
సూత్రం
A-line కు wild-abortive (WA-type) male-sterile cytoplasm ఉంటుంది. అందుకే అది తనకు తానే పరాగసంయోగం చేసుకోలేదు. విత్తనోత్పత్తి పొలంలో A-line పక్కన R-line నాటితే, వచ్చిన ధాన్యమే F1 హైబ్రిడ్ విత్తనం. A-line ను సొంతంగా పెంచడానికి B-line ను వేరే nucleus, breeder seed cycle లో వాడతారు. F1 లో సంతానోత్పత్తి తిరిగి రావడానికి R-line లోని Rf జీన్లు కారణం.
అమలు
విత్తనోత్పత్తి పొలాల్లో A, R లైన్లను నిర్దిష్ట row ratio లలో (సాధారణంగా 8:2 నుండి 10:2) కలిపి నాటతారు. వేరే వరి పొలాల నుండి కనీసం 100 m isolation distance ఉండాలి. A, R లైన్ల పూత ఒకే సమయంలో రావడం కోసం split seeding dates పెడతారు, A-line panicle బయటకు బాగా రావడానికి GA3 స్ప్రే చేస్తారు, పూత సమయంలో rope-dragging తో supplementary pollination చేస్తారు. ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాలోని పురోగతి సాధించిన seed growers హెక్టారుకు 3 t/ha కంటే ఎక్కువ హైబ్రిడ్ విత్తన దిగుబడి తీస్తున్నారు. A-line స్వచ్ఛతను ఇప్పుడు functional markers (RMS-5-WA352) తో పరీక్షిస్తున్నారు — దీనితో CMS మొక్కలను maintainer contaminants నుండి వేరు చేయవచ్చు.
వాడకం
ICAR డిసెంబర్ 1989 లో national hybrid rice network project ప్రారంభించింది. ICAR-IIRR (హైదరాబాద్) ఈ ప్రాజెక్ట్కి ప్రధాన సంస్థగా మూడు దశాబ్దాల్లో ఈ ప్రోటోకాల్ ను పరిపూర్ణం చేసింది. ఇప్పుడు ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణా కలిసి భారతదేశంలోని హైబ్రిడ్ వరి విత్తనంలో దాదాపు 85% సరఫరా చేస్తున్నాయి. Kaveri 468, Mahindra Mp 3030 Plus, Pioneer 27P37 25P35 వంటి ప్రైవేట్ హైబ్రిడ్లకు ఇవే ఆధారం.
పరిమితులు
హైబ్రిడ్ విత్తనం ఒక్కసారి మాత్రమే వాడుకోగలం; ఇంట్లో దాచుకున్న విత్తనం తర్వాతి సీజన్లో పనిచేయదు, segregate అవుతుంది. విత్తనోత్పత్తి సాంకేతికంగా కష్టమైన పని — rope-dragging చేసే నైపుణ్యం కలిగిన కూలీలు అవసరం, పూత సమయంలో వాతావరణం దెబ్బకొడితే నష్టం. Cytoplasm ఒకే రకంగా ఉండడం వల్ల కొన్ని ప్రత్యేక తెగుళ్ళ ముప్పు ఎక్కువగా ఉంటుందనే ఆందోళన కూడా ఉంది.
సంబంధిత పేజీలు
ఇవి కూడా చూడండి: Kaveri 468, Mahindra Mp 3030 Plus, Pioneer 27P37 25P35, Sava 7501 Savannah, Vnr 1228 2355.
మూలాలు
- Hybrid Rice Seed Production. ICAR-IIRR Technology Page.
- Hybrid Rice Seed Production Technology. ICAR-NRRI Research Bulletin No. 31.