సమాచారానికి వెళ్లండి

Yellow mosaic virus (MYMV/MYMIV) of urad and moong

మినప, పెసర లో పసుపు మొజాయిక్ తెగులు (MYMV/MYMIV)

పెసర (Vigna radiata), మినప (Vigna mungo) లో Yellow Mosaic Disease (YMD) - whitefly ద్వారా transmit అయ్యే రెండు begomoviruses వలన: Mungbean Yellow Mosaic Virus (MYMV) (దక్షిణ ద్వీపకల్ప భారతదేశంలో), Mungbean Yellow Mosaic India Virus (MYMIV) (ఉత్తర, మధ్య భారతదేశంలో). ICAR-IIPR కాన్పూర్, ICAR-NBPGR అంచనా: susceptible రకాల్లో ఖరీఫ్, spring/summer seasons లో 30-90% దిగుబడి నష్టం - భారతదేశంలో summer మూంగ్, ఖరీఫ్ urad కు అత్యధిక నష్టం కలిగించే తెగులు.

Pathogen, గుర్తింపు

MYMV/MYMIV bipartite begomoviruses (genus Begomovirus, family Geminiviridae) - రెండు single-stranded DNA components; whitefly Bemisia tabaci (Asia I, Asia II cryptic species) ద్వారా persistent గా, ఎక్కువగా transmit. క్షేత్రంలో గుర్తింపు:

  • విత్తనం వేసిన 3-4 వారాలకు young trifoliate ఆకుల్లో మొదటి పసుపు మచ్చలు
  • Bright golden-yellow mosaic - veins నుండి బయటకు; 50-100% ఆకు ఉపరితలం కవర్
  • తరువాతి trifoliates మీద ఆకుల ముడుచుకోవడం, downward cupping, ఆకు సైజు తగ్గడం
  • Stunting, తక్కువ internodes, ఆలస్యమైన పూత
  • కాయ malformation - కాయలు చిన్నవి, distorted, shrunken గింజ, 100-seed weight 40-60% తగ్గింపు

Lab confirmation: ICAR-NBPGR / ICAR-IIPR facilities లో begomovirus-specific primers తో PCR + ELISA.

హోస్ట్ పంటలు, జీవిత చక్రం

MYMV/MYMIV పెసర, మినప, సోయాబీన్, ఫ్రెంచ్ బీన్, alasandalu, mothbean, కొన్ని కలుపు మొక్కలను (Cleome viscosa, Croton bonplandianum) సోకుతాయి. వైరస్ నేలలో, విత్తనంలో బతకదు; over-summering కలుపు reservoirs, రబీ పప్పుధాన్యాలు, సోయాబీన్ మీద. B. tabaci infected మొక్క మీద 15-30 min feed చేసి వైరస్ acquire చేస్తుంది; జీవితాంతం retain; 15-30 min healthy plant మీద transmit. వేడిగా, పొడిగా ఉన్నప్పుడు (28-35 deg C, తక్కువ వర్షపాతం) whitefly populations పెరుగుతాయి - summer మూంగ్, late-sown ఖరీఫ్ urad ఎక్కువ vulnerable.

నష్టం

MP, UP, పంజాబ్, హర్యానా, రాజస్థాన్, మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, AP లలో susceptible రకాలు 30-60% దిగుబడి కోల్పోతాయి; epidemic సంవత్సరాల్లో 80-90% వరకు. పూతకు ముందు infect అయిన మొక్కలు దాదాపు ఎటువంటి harvestable గింజ ఇవ్వవు. ఉత్తర భారత urad (సోనిపత్, హిసార్), పంజాబ్/హర్యానా summer మూంగ్ - hot spots; whitefly first arrival తర్వాత 10-14 రోజుల్లో secondary spread field-wide.

నియంత్రణ

  • తట్టుకునే రకాలు (ప్రధాన tactic): మినప కోసం - PU-31, Mash 391, Mash 414, IPU 2-43, KU 96-3, Pant U-31, NDU-99-1, Uttara, T9; పెసర కోసం - Samrat (IPM 2-3), Virat (IPM 2-14), Shikha (IPM 5-10), HUM-1, IPM 02-3, ML 818, SML 668, MH 421
  • ఆరోగ్యకరమైన విత్తనం: disease-free locations నుండి certified seed; 30 DAS నాటికి early-infected మొక్కలు rogue
  • విత్తన window: late ఖరీఫ్ విత్తనం (జూలై 15 తర్వాత) వద్దు; summer మూంగ్ ఏప్రిల్ 5 లోపు పూర్తి చేయండి - peak whitefly populations తప్పించడానికి
  • సాగు పద్ధతి: 3-4 వరుసల మొక్కజొన్న లేదా జొన్న border rows whitefly barrier గా; కలుపు parthenium, Cleome తొలగించండి; మూంగ్-urad continuous cropping వద్దు
  • Yellow sticky traps: 20-25/ha whitefly arrival monitor కోసం; plant కి 3-5 whitefly count దాటితే spray
  • Vector control - పురుగు మందు: imidacloprid 70 WS seed treatment 5 g/kg - 3-4 వారాల protection; foliar imidacloprid 17.8 SL 100 ml/ha, thiamethoxam 25 WG 100 g/ha, లేదా diafenthiuron 50 WP 600 g/ha - 25, 40 DAS వద్ద; molecules rotate
  • Pyrethroids వద్దు - whitefly populations flare అవుతాయి

ICAR-IIPR ప్రామాణిక package: resistant variety + seed treatment + early sowing + కలుపు cleaning + need-based whitefly sprays.

సంబంధిత పేజీలు

చూడండి: Blackgram crop, Greengram crop, PU-31 blackgram, Summer moong cultivation, NFSM-Pulses overview.

మూలాలు

  1. Yellow Mosaic Disease management. ICAR-Indian Institute of Pulses Research, Kanpur.
  2. MYMV/MYMIV in pulses — review. ICAR-National Bureau of Plant Genetic Resources, New Delhi.
  3. Bemisia tabaci factsheet. CABI Plantwise.